Mahasiva Ratri : శివ పూజలో అడ్డ నామాలు (Tripundram) ఎందుకు ముఖ్యం

Maha Sivaratri

ఓం నమః శివాయ!

Mahasiva Ratri Special : ఆ పరమేశ్వరుని కరుణ మనందరిపై ఎల్లప్పుడూ ఉండాలని కోరుకుంటూ, వచ్చే ఆదివారం శివరాత్రి – Mahasiva Ratri సందర్భంగా… మనం ఈ వారం శివుడి గురించి మహిమాన్విత గాధలు, శివ రహస్యాలు చెప్పుకుందాం… ఈరోజు మనం శివారాధనలోని ఒక ముఖ్యమైన అంశం గురించి మాట్లాడుకుంటున్నాం. శివ భక్తులలో చాలామందికి తరచుగా ఒక డౌట్ వస్తూ ఉంటుంది. అదే ‘అడ్డ నామాలు’. అసలు అడ్డ నామాలు అంటే ఏమిటి? శివ పూజలో వాటి ప్రాముఖ్యత ఏంటి? ఈ పదం వెనుక ఉన్న అసలు అర్థం ఏమిటి? ఈ ప్రశ్నలన్నింటికీ ఈరోజు మనం శాస్త్ర ప్రమాణాలతో, పురాణ గాథల ఆధారంగా సమాధానాలు తెలుసుకుందాం.

శివుడికి ‘అడ్డ నామాలు’ పెట్టడం అంటే కేవలం నుదుటి మీద బూడిద పూసుకోవడమేనా? లేక ఆ పేరు వెనుక ఆయన 108 శక్తివంతమైన నామాల రహస్యం ఏమైనా ఉందా? చాలా మంది భక్తులకు తెలియని ఈ గందరగోళం వెనుక ఉన్న అసలు నిజాన్ని, ఆ సదాశివుని తత్వాన్ని ఈరోజు మనం అర్థం చేసుకుందాం. ఈ ఆర్టికల్ కి సంబంధించిన వీడియో లింక్ కింద ఉంది. శ్రద్ధగా చూడండి, మీ సందేహాలు తొలగిపోవడమే కాదు, శివారాధనలోని ఒక లోతైన కోణాన్ని మీరు తెలుసుకోగలుగుతారు.

‘అడ్డ నామాలు’ – ఒక అపోహ, అసలు వాస్తవం

సాధారణంగా “అడ్డ నామాలు పెట్టుకున్నావా?” అని ఎవరైనా అడిగితే మనకు వెంటనే తట్టేది నుదుటి మీద అడ్డంగా పెట్టుకున్న విభూతి గీతలు. అది తప్పేం కాదు, కానీ అది సగం మాత్రమే నిజం. ‘అడ్డ నామాలు’ అనే మాటలో రెండు విభిన్నమైన, కానీ ఒకదానితో ఒకటి పెనవేసుకుపోయిన ఆధ్యాత్మిక ఆచారాలు ఉన్నాయి. ఈ రెండింటి మధ్య ఉన్న తేడా తెలియకపోవడం వలనే చాలామందిలో ఈ గందరగోళం.

మొదటిది, భౌతికమైనది – నుదుటిపై ధరించే పవిత్రమైన బూడిద లేదా విభూతి యొక్క మూడు అడ్డ గీతలు. దీనిని శాస్త్రంలో ‘త్రిపుండ్రం’ అని పిలుస్తారు. రెండవది, వాచికమైనది – ఆ పరమేశ్వరుడిని కీర్తించే ‘అష్టోత్తర శత నామావళి’, అంటే శివుని 108 పవిత్ర నామాలు. ఇప్పుడు ఈ రెండింటి గురించి వివరంగా తెలుసుకుందాం. ముందుగా, భౌతిక రూపమైన త్రిపుండ్రం ప్రాముఖ్యత ఏమిటో చూద్దాం.

Mahasiva Ratri : త్రిపుండ్రం – ఇది గుర్తు కాదు, ఒక గొప్ప తత్త్వం

శివ భక్తులలో చాలామంది నుదుటిపై అడ్డంగా ధరించే మూడు విభూతి రేఖలనే ‘త్రిపుండ్రం’ అంటారు. ఇది కేవలం ఒక మతపరమైన చిహ్నం కాదు, దాని వెనుక లోతైన వేదాంత రహస్యం దాగి ఉంది. ఆ పరమశివుడు లయకారుడు. ఈ సృష్టిలో ప్రతీది ఏదో ఒక రోజు లయమై, బూడిదగా మారాల్సిందే అనే నిజాన్ని ఈ విభూతి మనకు ప్రతి క్షణం గుర్తు చేస్తుంది. ఈ శరీరం శాశ్వతం కాదు, దానిపై మమకారం పెంచుకోవడం అజ్ఞానం అని, ఆత్మజ్ఞానం వైపు వెళ్లడమే జీవిత లక్ష్యం అని ఈ భస్మధారణ సూచిస్తుంది. కాలాగ్ని రుద్రోపనిషత్తు వంటి ప్రామాణిక గ్రంథాల వ్యాఖ్యానాల ప్రకారం, ఈ మూడు రేఖలు అనేక త్రయాలకు ప్రతీకలుగా నిలుస్తాయి.

MAHASIVA RATRI
Siva Parvathi

త్రిగుణాలు: ఇవి సత్వ, రజో, తమో గుణాలకు ప్రతీకలు. ఆ పరమేశ్వరుడు ఈ మూడు గుణాలకు అతీతుడు. భస్మధారణతో మనం కూడా ఆ గుణాల ప్రభావం నుంచి బయటపడి సమతుల్య స్థితిని పొందాలని ఇది సూచిస్తుంది.

మూడు శక్తులు: పరమశివుని ఇచ్ఛాశక్తి, జ్ఞానశక్తి, క్రియాశక్తికి ఇవి సంకేతాలు.

మూడు లోకాలు: భూలోకం, భువర్లోకం, సువర్లోకం అనే మూడు లోకాలకు ఇది ప్రతీక.

త్రికాలాలు: భూత, వర్తమాన, భవిష్యత్ కాలాలకు కూడా ఈ మూడు రేఖలు ప్రతీకగా నిలుస్తాయి. కాల స్వరూపుడైన ఆ మహాకాలునికి మనం చేసే నమస్కారమే ఈ త్రిపుండ్రం.

పురాణాల్లో ఒక గాథ ప్రకారం, ఒకసారి దేవతలు బ్రహ్మదేవుడి దగ్గరకు వెళ్లి త్రిపుండ్ర విధానాన్ని చెప్పమని కోరగా, దేశవాళీ ఆవు పేడను మంత్రాలతో అగ్నిలో కాల్చి, ఆ భస్మాన్ని వస్త్రంతో జల్లించి, శివ పంచాక్షరీ మంత్రాన్ని జపిస్తూ నుదుట, భుజాలపై, గుండె మీద ధరించాలని చెప్పాడట. ఈ పవిత్ర భస్మాన్ని ధరించడం వల్ల, మనం చేసిన పాపాలు అగ్నిలో కాలిపోయినట్లుగా నశిస్తాయని శాస్త్రాలు చెబుతున్నాయి. ‘భ’ అంటే భస్మం చేయడం (దహించడం), ‘స్మ’ అంటే స్మరణకు తెచ్చేది. అంటే, మన పాపాలను దహించి, భగవంతుని స్మరణకు తెచ్చేదే భస్మం.

యోగశాస్త్ర దృష్టితో చూస్తే, ఈ భస్మధారణ మన నుదుటిపై ఉన్న ఆజ్ఞా చక్రాన్ని ఉత్తేజపరుస్తుంది. కనుబొమ్మల మధ్య ఉండే ఈ చక్రం మన అంతరాత్మకు, జ్ఞానానికి కేంద్రం. దీనినే మూడో నేత్రం అని కూడా అంటారు. త్రిపుండ్రాన్ని ధరించడం ద్వారా, మనం ఆ జ్ఞాన నేత్రాన్ని జాగృతం చేసి, శివ తత్వంలో లీనమవ్వడానికి ప్రయత్నిస్తున్నామని అర్థం. అందువల్ల ‘అడ్డ నామాలు’ పెట్టుకోవడం అంటే ఈ సృష్టి యొక్క అనిత్యత్వాన్ని అంగీకరిస్తూ, త్రిగుణాలకు అతీతమైన శివ స్వరూపాన్ని మన నుదుటిపై రాసుకోవడమే…

అష్టోత్తర శతనామావళి – 108 నామాల మహిమ

ఇప్పుడు ‘అడ్డ నామాలు’ అనే పదానికి ఉన్న రెండవ, అంతరార్థం చూద్దాం. అదే శివుని 108 నామాలు, శ్రీ శివ అష్టోత్తర శతనామావళి. ఈ 108 నామాలు కేవలం పేర్లు కావు, అవి మంత్ర స్వరూపాలు. ఒక్కో నామం ఆ పరమేశ్వరుని ఒక్కో గుణాన్ని, ఒక్కో లీలను, ఒక్కో శక్తిని మనకు చూపిస్తుంది. శివునికి వేల నామాలు ఉన్నప్పటికీ, వాటిలో ఈ 108 నామాలను అత్యంత శక్తివంతమైనవిగా, అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందినవిగా భక్తులు భావిస్తారు.
ఈ నామాలను జపించడం అంటే, ఆ పరమాత్మతో మాట్లాడడం లాంటిది. ఉదాహరణకు కొన్ని నామాలను చూద్దాం:

ఓం శివాయ నమః: శివుడు అంటే మంగళకరుడు. ఈ నామంతో మన జీవితంలోకి శుభాన్ని ఆహ్వానిస్తున్నాం.

ఓం మహేశ్వరాయ నమః: మహా ఈశ్వరుడు. సమస్త విశ్వానికి అధిపతి ఆయనే అని, మనం ఆయన సృష్టిలో భాగం మాత్రమేనన్న వినమ్రతను ఇది నేర్పుతుంది.

ఓం పినాకినే నమః: ధర్మానికి ప్రతీకగా భావించే ‘పినాక’ అనే ధనుస్సును ధరించినవాడు. ధర్మ మార్గంలో నడవడానికి కావాల్సిన సంకల్ప బలాన్ని ఈ నామం ఇస్తుంది.

ఓం చంద్రశేఖరాయ నమః: చంద్రుడిని తలపై ఆభరణంగా ధరించినవాడు. చంద్రుడు మనస్సుకు ప్రతీక. మనసు అనే చంద్రుడిని అదుపులో ఉంచి, ఎంతటి కష్టంలోనైనా ప్రశాంతంగా ఉండాలనే గొప్ప సందేశం ఇందులో ఉంది.

ఓం శ్రీకంఠాయ నమః: లోక కల్యాణం కోసం హాలాహల విషాన్ని తన కంఠంలో నిలుపుకున్న నీలకంఠుడు. సమాజ హితం కోసం వ్యక్తిగత కష్టాలను సహనంతో భరించాలనే త్యాగ గుణాన్ని ఈ నామం గుర్తు చేస్తుంది.

ఓం భక్తవత్సలాయ నమః: భక్తుల పట్ల ప్రేమ కలవాడు. స్వచ్ఛమైన భక్తితో పిలిస్తే, ఆ భోళాశంకరుడు తప్పక పలుకుతాడనే భరోసాను ఈ నామం మనకిస్తుంది.

ఓం మృత్యుంజయాయ నమః: మృత్యువును జయించినవాడు. ఇది కేవలం భౌతిక మరణం కాదు, జనన మరణ చక్రం నుండి విముక్తిని ప్రసాదించే శక్తివంతమైన నామం.

ఇలా ప్రతి నామం వెనుక ఒక లోతైన అర్థం, ఒక జీవన మార్గదర్శనం దాగి ఉన్నాయి. ఈ 108 నామాలను పారాయణ చేయడం ద్వారా, మనం ఆ పరమశివుని సర్వవ్యాపకత్వాన్ని, ఆయనలోని కరుణను, రౌద్రాన్ని, వైరాగ్యాన్ని, అనురాగాన్ని మనసులో నింపుకుంటాము. ఇది ఒక శక్తివంతమైన ధ్యాన ప్రక్రియ.

త్రిపుండ్రం మరియు అష్టోత్తరం – విడదీయలేని బంధం

ఇక్కడే అసలైన అందం, అసలు రహస్యం దాగి ఉంది. త్రిపుండ్రానికి, అష్టోత్తరానికి ఉన్న సంబంధం ఏమిటి? పూజ చేసేటప్పుడు…. సాధకుడు స్నానం చేసి, పవిత్రమైన విభూతిని తీసుకుని ‘ఓం నమః శివాయ’ అనుకుంటూ నుదుట త్రిపుండ్రాన్ని (అడ్డ నామాలను) ధరిస్తాడు. ఇలా చేయడం ద్వారా, తన దేహాన్ని, మనస్సును శివారాధనకు సిద్ధం చేసుకుంటాడు. ఆ భస్మధారణతో బాహ్య ప్రపంచం నుంచి మనసును అంతర్ముఖం చేస్తాడు.
ఆ తర్వాత, పవిత్రమైన త్రిపుండ్రాన్ని ధరించి, శివలింగానికి పూజ చేస్తూ, పూలు సమర్పిస్తూ శివుని 108 నామాలను (అష్టోత్తర శతనామావళిని) పఠిస్తాడు. ఇక్కడ సూక్ష్మాన్ని గమనించండి… మొదట భౌతికంగా అడ్డ నామాలను (త్రిపుండ్రాన్ని) ధరించి, ఆ తర్వాత వాచికంగా శివ నామాలను జపిస్తున్నాం. నుదుటిపై ఉన్నది శివతత్త్వానికి భౌతిక రూపమైతే, పెదవులపై పలికేది అదే తత్త్వానికి నాద రూపం. ఒకటి రూపం, ఇంకొకటి నామం. ఈ రెండూ కలిస్తేనే శివారాధన పరిపూర్ణం అవుతుంది. కాబట్టి, ‘అడ్డ నామాలు’ అనే మాటలో ఈ రెండు ప్రక్రియలూ కలిసే ఉన్నాయి. నుదుటిపై పెట్టుకునేవి భౌతికమైన అడ్డ నామాలు అయితే…. నోటితో జపించేవి వాచికమైన నామాలు. ఒకటి లేకుండా మరొకటి అసంపూర్ణం. కేవలం విభూతి పెట్టుకుని, శివ స్మరణ చేయకపోతే అది అలంకారంగా మిగిలిపోతుంది. అలాగే, మనసులో అహంకారంతో విభూతి ధరించకుండా ఎన్ని నామాలు జపించినా అది దేవుడికి చేరదు. అందుకే దేహ శుద్ధి, వాక్ శుద్ధి, మనో శుద్ధి… ఈ మూడింటినీ ఏకం చేసేదే సంపూర్ణమైన శివ పూజ.

ముగింపు (Conclusion)

‘అడ్డ నామాలు’ అనే ఒక్క మాట వెనుక ఎంతటి లోతైన అర్థం, ఎంత గొప్ప తత్త్వం దాగి ఉన్నాయో! అడ్డ నామాలు అంటే కేవలం నుదుటిపై గీతలు కాదు; అవి మన అహంకారాన్ని, కర్మ బంధాలను దహించివేసే జ్ఞానాగ్ని రేఖలు. ఆ రేఖలను ధరించి మనం చేసే 108 నామాల జపం, ఆ పరమశివుని చైతన్యంలో మనలను విలీనం చేసే ఒక గొప్ప యోగ ప్రక్రియ. కాబట్టి, ఇక ముందు మీరు ఎప్పుడైనా… శివ పూజ చేసేటప్పుడు ఈ తత్వాన్ని మనసులో ఉంచుకోండి. మీరు ధరించే త్రిపుండ్రం ఈ దేహం శాశ్వతం కాదని గుర్తు చేస్తూ…. మిమ్మల్ని వినయంగా మార్చాలి. మీరు పఠించే ప్రతి నామం ఆ లయకారుని లీలలను మీ కళ్ల ముందుంచాలి. ఈ జ్ఞానంతో చేసే పూజ, కేవలం ఒక పూజగా మాత్రమే మిగిలిపోదు, అది ఒక అద్భుతమైన ఆధ్యాత్మిక అనుభూతిగా మారుతుంది.
ఈ అద్భుతమైన జ్ఞానాన్ని మీలోనే దాచుకోకండి, మీ ఫ్రెండ్స్, కుటుంబ సభ్యులతో, ఇతర శివభక్తులతో కింద ఉన్న మన వీడియో లింక్ ను పంచుకోండి. ఈ సమాచారం మీకు నచ్చితే ఈ వీడియోను లైక్ చేయండి, షేర్ చేయండి. ఇలాంటి మరెన్నో సనాతన ధర్మ రహస్యాలను తెలుసుకోవడానికి మా మహర్షి భక్తి పీఠం ఛానెల్‌కు తప్పకుండా సబ్‌స్క్రయిబ్ చేసుకోండి. మీ సందేహాలను, అభిప్రాయాలను కామెంట్స్ రూపంలో మాకు తెలియజేయండి. అలాగే వచ్చే ఆదివారం శివరాత్రి సందర్భంగా ప్రతి రోజూ శివ రహస్యాలపై వీడియోలను అందిస్తాం…. శివరాత్రి స్పెషల్ పేరుతో మన channel లో play list పెడుతున్నాం. అక్కడ మీరు అన్ని వీడియోలూ చూడొచ్చు. నమస్కారం…

సర్వేజనా సుఖినోభవంతు.

ఓం శాంతిః శాంతిః శాంతిః.

author avatar
Vishnu Kumar
Vishnu Kumar Medukonduru is a Senior journalist with over 26 years of experience across print, electronic, and digital media. Known for his sharp editorial instincts and deep understanding of public discourse, Vishnu has contributed to leading newsrooms in diverse roles—from field reporting and desk editing to content strategy and multimedia storytelling. His expertise spans a wide spectrum of topics including national affairs, international developments, health, finance, and educational content. Whether crafting breaking news or in-depth analysis, Vishnu brings clarity, credibility, and context to every piece he writes. A trusted voice in Indian journalism, he continues to shape narratives that inform, empower, and inspire readers across platforms.
Vishnu Kumar  के बारे में
Vishnu Kumar Vishnu Kumar Medukonduru is a Senior journalist with over 26 years of experience across print, electronic, and digital media. Known for his sharp editorial instincts and deep understanding of public discourse, Vishnu has contributed to leading newsrooms in diverse roles—from field reporting and desk editing to content strategy and multimedia storytelling. His expertise spans a wide spectrum of topics including national affairs, international developments, health, finance, and educational content. Whether crafting breaking news or in-depth analysis, Vishnu brings clarity, credibility, and context to every piece he writes. A trusted voice in Indian journalism, he continues to shape narratives that inform, empower, and inspire readers across platforms. Read More
For Feedback - telanganaexams@gmail.com